Mede-afhankelijkheid  

Als je een relatie hebt met iemand die seksverslaafd is, kun je mede-afhankelijk worden. Wat is mede-afhankelijkheid en hoe herken je dat bij jezelf? 
Wat zijn de oorzaken van mede-afhankelijkheid, en (belangrijker nog): hoe doorbeek je het?

Hoe zorg ik ervoor dat mijn man stopt met zijn verslaving? - Dit is een vraag die vaak aan ons gesteld wordt, en misschien herken je hem wel als één van de vragen die jij hebt.  De achterliggende gedachte van deze vraag is dat jij - als partner van een verslaafde - ervoor kunt zorgen dat je man stopt met zijn verslaving. Jij bent dus van mening dat jij de oplossing en/of de oorzaak bent van zijn verslaving. En dat is een gedachte die kenmerkend is voor mede-afhankelijkheid. 

ben jij mede-afhankelijk van zijn verslaving?

 

1. Hoe ziet mede-afhankelijkheid eruit?

Mede-afhankelijkheid (vertaling van 'codependency') of 'co-verslaving' is een patroon van gedragingen die kan ontstaan als je een relatie hebt met iemand die verslaafd is. Je bent als het ware verslaafd geraakt aan de verslaafde. Je hele leven draait om je partner. Een eigen leven met ruimte voor eigen wensen en gevoelens heb je niet meer.

Dit patroon van mede-afhankelijkheid is niet de oorzaak van de verslaving, maar het kan er wel voor zorgen dat de verslaving blijft voortbestaan. Daarnaast zorgt het ervoor dat je jezelf steeds meer 'kwijtraakt' en steeds minder kunt leven in de vrijheid die God voor ons bedoeld heeft. Het is daarom goed om voor jezelf na te gaan of ook jij in meer of mindere mate mede-afhankelijk bent geworden, en wat je er vervolgens aan kunt doen om dat te doorbreken.

Mede-afhankelijkheid kent twee gezichten: beheersen en aanpassen:

  • Als je probeert het gedrag van je partner te beheersen, uit je bijvoorbeeld voortdurend dreigementen. Je partner weet echter al lang dat je die dreigementen toch niet uitvoert.
  • Als je jezelf aanpast aan het gedrag van je partner, dan zijn zíjn wensen en gevoelens de enigen die tellen. Je weet misschien niet eens meer wat je zelf wilt of voelt, zó gewend ben je om alleen met hem rekening te houden.

Beide stijlen zorgen ervoor dat je partner nooit echt wordt geconfronteerd met de consequenties van zijn verslaving. Hij gaat gewoon door met zijn gedrag en negeert je 'gezeur' (de loze dreigementen). En ondanks alles wat hij doet, blijf je toch steeds voor hem zorgen.
Misschien herken je bij jezelf een voorkeur voor de ene of de andere stijl. Het kan ook zijn dat je van allebei de stijlen kenmerken ziet bij jezelf.

Beheersen

Mede-afhankelijkheid kan er dus uitzien alsof je eigenlijk heel goed weet wat je wilt. Je wilt dat je partner stopt met zijn verslaving en je doet er alles aan om hem daarvan te overtuigen. Je controleert de telefoonrekening op sekslijnen, de 'history' van de computer op geraadpleegde websites en de bankrekening op vreemde overschrijvingen. Telkens wanneer je iets verdachts vindt, roep je je man op het matje voor een kruisverhoor, maar echte consequenties verbind je nooit aan zijn gedrag. Je dreigt wel, maar als het er op aan komt doe je niets en blijft alles bij het oude. Je partner weet dit ook. Hij wacht gewoon tot je boosheid weer gezakt is en gaat daarna door met zijn gedrag. Alles blijft bij het oude tot jouw volgende uitbarsting, die je partner vervolgens ook weer negeert. Zo komen jullie in een oneindige cyclus terecht. Hoe hard je ook je best doet om je partner te overtuigen, uiteindelijk doet hij wat hij zelf wil.

Je leven draait op deze manier alleen nog maar om je partner. Door alle tijd en energie die je steekt in het 'overtuigen' van je partner heb je geen tijd en energie meer over om je met je eigen leven bezig te houden. Het controleren en dreigen slokt alles op. Je kunt of wilt daarbij niet inzien dat je gedrag zinloos is. Vaak doe je dit controleren niet alleen op seksueel gebied, maar ook op andere terreinen. Je wilt voortdurend weten waar je man is, waar hij aan denkt en wat hij doet. Je herinnert je man ongevraagd aan zijn afspraken, je koopt zijn kleren en regelt zijn sociale contacten. Je bent ervan overtuigd dat je man het zonder jou niet zou redden en je bent voortdurend voor hem in de weer. Je vraagt je ondertussen af waarom niemand - en in het bijzonder je man niet- ziet hoeveel je voor je relatie over hebt. Je voelt je gefrustreerd en ondergewaardeerd, leeggezogen en opgebrand.

Aanpassen

Het is ook mogelijk dat je ten koste van alles de schijn van een gelukkig huwelijk overeind wilt houden. Naar de buitenwereld toe presenteer je jullie als 'het gelukkige stel'. Je hemelt je man op tegenover anderen. Nooit spreek je hem tegen, zelfs niet als hij je belachelijk maakt waar anderen bij zijn. Alle verhalen over flirten en vreemdgaan die je hoort over je man, wijs je resoluut van de hand als kwaadwillige beschuldigingen.

Het kan zelfs zover gaan dat je ook voor jezelf de schijn wilt ophouden. Je accepteert zijn opmerkingen over andere vrouwen, omdat je denkt dat dat normaal is. Als je een seksblaadje vindt of op de computer op porno stuit, zeg je tegen jezelf dat het maar een incident is, waarna je allerlei redenen bedenkt om hem vrij te pleiten: hij heeft het niet zo bedoeld, hij is 'nu eenmaal een man', jij vrijt te weinig met hem (en je neemt je ter plekke voor om dat weer wat vaker te gaan doen...) of welke andere reden je maar kunt bedenken.
Uiteindelijk weet je helemaal niet meer wat je zelf wilt of voelt. Al je zorgen en al je energie steek je in je partner. Wat hij wil, hoe hij zich voelt, is het enige dat telt. Bij alles wat je doet, vraag je jezelf af wat hij er van denkt of wat het effect ervan op hem zal zijn. Je draagt kleren die hij leuk vindt. Je hebt seks met hem elke keer dat hij erom vraagt. Je doet dingen binnen jullie seksuele relatie die je eigenlijk niet fijn vindt. Je zwijgt over dingen die gebeuren, omdat je weet dat praten over dat onderwerp hem boos maakt. In alles wat je doet, staat je partner centraal en zijn je eigen wensen en gevoelens ondergesneeuwd geraakt. 

2. De oorzaak van mede-afhankelijkheid

Of je nu een aantal kenmerken bij jezelf herkent van de ene stijl of van de andere, het is goed om voor jezelf na te gaan wat je motieven zijn om mede-afhankelijk te reageren op het gedrag van je partner. Misschien pas je jezelf aan, omdat je last hebt van schaamte- of schuldgevoelens of je hebt het gevoel dat je zonder je man niemand bent of dat je niet waardevol bent. Misschien probeer je (de verslaving van) je man te beheersen, omdat je niet kunt omgaan met de boosheid die je wegstopt of omdat je bang bent om de controle over je leven te verliezen. Misschien is er iets anders in jou dat jou vatbaar maakt voor mede-afhankelijkheid. Sta hier bij stil, lees meer over dit onderwerp en denk na over wat jij kunt doen en nodig hebt om mede-afhankelijkheid te doorbreken.

Veel mede-afhankelijke mensen denken dat ze met hun gedrag hun partner zover kunnen krijgen dat hij inziet dat hij moet stoppen met de verslaving. Je kunt denken dat alles goed komt als hij maar zou doen wat jij zegt. Je doet voortdurend allerlei suggesties om hulp te zoeken, geeft hem goede boeken om te lezen of wrijft hem in hoe slap je hem vindt. Of je denkt dat als je goed je best doet om het hem naar zijn zin te maken, hij uit dankbaarheid daarvoor wel zal inzien dat hij moet stoppen. Je houdt jezelf voor dat een goede vrouw dit voor haar man overheeft of zelfs dat God van je vraagt dat je jezelf op deze manier 'onderwerpt' aan je man.

Zowel de mede-afhankelijke die probeert om de controle in handen te houden als degene die voor de 'lieve' aanpak kiest, zal uiteindelijk merken dat haar aanpak niet werkt. Hoe hard je ook je best doet, je man blijft gewoon doorgaan met zijn verslaving. Zolang je echter blijft denken dat jij je man kunt en moet veranderen, ga je door met dit gedrag. Als je merkt dat het niet helpt, probeer je het gewoon wat harder. Pas als je helemaal vastloopt in je pogingen om je partner te veranderen, ga je inzien dat je dat gewoon niet kunt. 

3. Het doorbreken van mede-afhankelijkheid

Wanneer je beseft dat je je partner niet kunt veranderen, ben je in staat om je niet langer mede-afhankelijk op te stellen. Het doorbreken van het patroon van mede-afhankelijkheid geeft je de ruimte om weer een eigen leven te leiden en aandacht te besteden aan je eigen wensen en gevoelens.

Als je het patroon van mede-afhankelijkheid weet te overwinnen bij jezelf betekent dat trouwens niet dat de verslaving van je partner ook automatisch stopt. Omdat het patroon niet de oorzaak is van de verslaving, is het wegnemen van het patroon ook niet de oplossing van de verslaving. De enige die echt kan besluiten om met de verslaving te breken, is de verslaafde.

Om vrij te raken uit het patroon van mede-afhankelijkheid zijn twee dingen belangrijk:

1. Jij kunt hem niet veranderen - In de eerste plaats moet je de gedachte loslaten dat jij je partner kunt veranderen. Het opgeven van je pogingen om je partner te veranderen, betekent niet dat je stopt met van hem te houden, of dat je geen interesse meer opbrengt voor wat hij doet. Het betekent dat je accepteert dat er maar één iemand is die kan zorgen dat je partner verandert: je partner zelf. Hij verandert alleen als hij dat zelf wil. Jij probeert niet langer om hem te veranderen door jouw gedrag.

2. Zorg voor jezelf - Je stopt dus met je partner de wet voor te schrijven of je overmatig aan te passen aan zijn wensen. Je hebt niet langer de illusie dat je hem daarmee helpt. In plaats daarvan ga je een eigen leven opbouwen door aandacht te besteden aan je eigen wensen en gevoelens en daar voor uit te komen. Je leven draait niet langer om (de verslaving van) je partner.

Vooral in het begin kan het heel moeilijk zijn om het patroon van mede-afhankelijkheid te doorbreken. Als je altijd bezig bent geweest om het gedrag van je partner te proberen te beheersen, kan het een hele stap zijn om dat niet langer te doen. Je kunt in een gat vallen, want je hebt ineens 'niets' meer te doen.
Als je jezelf altijd hebt aangepast aan je partner, kun je jezelf er egoïstisch en schuldig om gaan voelen dat je nu aandacht schenkt aan je eigen wensen en gevoelens. Je bent zo gewend om je partner het middelpunt van je leven te laten zijn, dat het heel moeilijk kan zijn om dat los te laten.

Ook je partner zal in het begin heel erg moeten wennen aan je nieuwe gedrag. Omdat jij en jouw gedrag niet de oorzaak zijn van zijn verslaving, is de verandering in je gedrag ook niet de oplossing voor zijn verslaving. Je hebt dan ook niet de garantie dat het doorbreken van het patroon van mede-afhankelijkheid je partner ertoe zal brengen om met zijn verslaving te breken. Dat kan best even slikken zijn. Vooral als je had gehoopt dat je partner met je mee zou veranderen en dat niet gebeurt. Soms betekent dat het einde van de relatie. Vaak is het echter zo dat de verslaafde partner na een tijd toch gaat inzien dat hij moet veranderen. In dat geval krijgt jullie relatie een nieuwe kans.

Tijdens het proces van het doorbreken van mede-afhankelijkheid kun je veel steun hebben aan een hulpverlener of aan contact met lotgenoten. Door met anderen te praten, ontdek je langzamerhand zelf weer wie je bent en wat je wilt. Zo krijg je een eigen leven dat niet langer uitsluitend draait om je verslaafde partner. Je hebt het patroon van mede-afhankelijkheid doorbroken.
Je relatie met God is hierin heel belangrijk. Juist door contact met Hem, ontdek je wie je zelf bent en wie je mag zijn voor de ander. In Hem mag je je identiteit vinden en Hij is Degene die jou de weg kan wijzen naar een leven waarin je niet langer afhankelijk bent van mensen, maar waarin je afhankelijk mag zijn van Hem. 

4. In de praktijk 

Merel: "Ik ben voor mijn geluk niet langer afhankelijk van mijn man. "

Ik heb jarenlang gedaan alsof het heel normaal is dat je man zoveel porno kijkt en masturbeert dat hij geen tijd en zin meer heeft om met jou te vrijen. Ik maakte mezelf wijs dat ik van de porno niet zo'n punt moest maken. Verder was het toch een leuke man? Dit 'minpuntje' moest ik dan maar accepteren, vond ik. Daarna heb ik een periode gehad dat ik me erg verantwoordelijk voelde voor het oplossen van het probleem. Ik nam de verantwoordelijkheid voor het 'pornovrij' houden van ons huis en de computer op me. Als ik ontdekte dat mijn man zich niet aan de 'afspraak' had gehouden, voelde ik me boos maar machteloos. Ik durfde er niet echt consequenties aan te verbinden. Verder dan smeken, huilen en tieren kwam ik nooit.
Wel bedacht ik dat regelmatig seks hebben mijn man zou helpen bij het wegdoen van de porno. Dus had ik ruim drie keer per week seks met hem. Ik ging daarbij volledig voorbij aan mezelf. Ik vroeg me niet af of ik het leuk vond en of ik zin had. Er 'moest' gewoon gevreeën worden, anders zou hij tenslotte weer porno gaan kijken en masturberen. En dat wilde ik ten koste van alles voorkomen. In deze periode van 'moeten vrijen' kwamen we ook bij de hulpverlening terecht. Daar waren ze niet blij met mijn manier van 'oplossen'. De hulpverlener legde me uit dat ik op deze manier de verantwoordelijkheid voor het oplossen van de verslaving op me nam. Die verantwoordelijkheid hoort bij mijn man thuis. Het heeft toch nog een poos geduurd voordat ik dat echt kon en wilde inzien. Ik dacht namelijk dat het wel werkte. Dat maakte mijn man mij wijs. Op een gegeven moment kwam ik er achter dat hij ondanks het vele vrijen daarnaast ook nog porno keek en masturbeerde. Pas op dat moment zag ik in dat ik het probleem niet kan oplossen en dat ik mijn man niet kan veranderen of helpen door steeds met hem te vrijen.
Ik was er inmiddels achter dat ik helemaal niet meer wist wie ik was en wat ik wilde. Dat was een heel enge ervaring. Gelukkig kreeg ik veel hulp bij het ontdekken wie ik ben en wat ik wil. Ik leerde om voor mezelf te zorgen en om grenzen te stellen.
Mijn man is helaas nog steeds niet van zijn pornoverslaving af. Maar het beheerst mijn leven niet langer. Ik steek geen energie meer in pogingen om mijn man te veranderen. Zo houd ik energie over voor mijn eigen bezigheden en vrienden. Het doorbreken van de mede-afhankelijkheid heeft me rust en vrijheid gegeven. Ik ben voor mijn geluk niet langer afhankelijk van het gedrag van mijn man. Ik heb mijn eigen leven.

Sarah: " Er móest iets zijn dat ik kon doen om hem te veranderen "

Toen ik voor de eerste keer van het begrip 'mede-afhankelijkheid' hoorde, wilde ik er eigenlijk niet aan. 'Kom nou, met mij was niets aan de hand'. Maar uiteindelijk moest ik erkennen dat bijna alle kenmerken hiervan wel op mij van toepassing waren. Dat is raar; je wilt niet dat zoiets gebeurt en langzaam maar zeker sluipt het er gewoon in. Ja, ik was mede-afhankelijk geworden, want mijn leven draaide om hem en zijn verslaving. Ik paste me aan, dreigde, manipuleerde, gaf van alles op, controleerde, kortom: ik deed zo ontzettend hard mijn best om ervoor te zorgen dat hij maar zou stoppen, want - zo wist ik lange tijd zeker - er móest iets zijn dat ik kon doen waardoor hij zou veranderen; ik moest alleen de 'sleutel' hiertoe nog even vinden. Die 'sleutel' zag er heel anders uit dan ik gedacht had, want ik vond hem pas toen ik besefte dat ik alles had geprobeerd, de verslaving alleen maar erger was geworden en uiteindelijk moest erkennen dat ik niet bij machte was om hem te veranderen. Ik liet dat dus los en ging keihard werken aan mijzelf en aan het herontdekken van eigen behoeftes, heroppakken van hobby's die ik had opgegeven en het herstellen van mijn eigen grenzen.
Mede-afhankelijk zijn is niet meer nodig, want de verslaving ligt al weer geruimte tijd achter ons. Mijn man valt gelukkig niet meer terug... , maar ik, eerlijk gezegd, nog wel soms. Het blijft elke keer een strijd - en uiteindelijk een keuze - om me niet te laten regeren door de angst voor een terugval en/of door de behoefte om alles onder controle te houden. Loslaten en bij God brengen, daar komt het voor mij iedere keer weer op neer. 


Verder lezen?

In het artikel 'Wat kan ik doen?' vind je meer do's en don'ts

Stichting Kostbaar Vaatwerk   •     Bank: NL43 INGB 0007 5724 24     •   E-mail:   info@kostbaarvaatwerk.nl  •  Facebook    •   Twitter